Mối đe dọa lượng tử đối với Bitcoin: Google giảm lỗi 40 lần, liên minh chín công ty và 6 triệu coin bị lộ

Chỉ trong một tuần, mối đe dọa lượng tử đối với Bitcoin đã chuyển từ các phiên thảo luận tại hội nghị thành một chương trình nghị sự thực sự. Ngày 13 tháng 10, Coinbase, đơn vị đang lưu ký khoảng 5% tổng số bitcoin, công bố một tài liệu kêu gọi các nhà phát triển bắt đầu quá trình chuyển đổi ngay từ bây giờ. Ngày 15 tháng 10, Google công bố trên tạp chí Science rằng một kỹ thuật có tên magic state cultivation (nuôi trạng thái ma thuật) đã giảm khoảng 40 lần một nhóm lỗi then chốt trên chip Willow của hãng. Cùng ngày, chín công ty tiền mã hóa ra mắt Quantum Alliance, một tổ chức xây dựng tiêu chuẩn để xác định “kháng lượng tử” thực sự có nghĩa là gì. Trong khi đó, Glassnode đếm được 6,26 triệu BTC, tức 31,2% nguồn cung, nằm ở các địa chỉ có khóa công khai đã hiển thị on-chain. Không điều nào trong số này có nghĩa là máy tính lượng tử có thể lấy coin ngay hôm nay. Nhưng nó cho thấy ngành đã thôi coi vấn đề này là khoa học viễn tưởng. Dưới đây là những gì đã thay đổi, các con số đo lường điều gì và người nắm giữ có thể làm gì mà không cần chờ nâng cấp giao thức.

Điểm chính

• Kết quả của Google là về sửa lỗi, không phải phá mã: thí nghiệm dùng tối đa 54 trong số 105 qubit của Willow, trong khi để tấn công đường cong của Bitcoin cần dưới 500.000 qubit vật lý, theo chính ước tính của Google hồi tháng 3 năm 2026.
• Quantum Alliance quy tụ Quantus, Hacken, Keystone, Midnight Foundation, Abelian, Postquant Labs, The Vault, American Fortress và Intmax để soạn các tiêu chí kiểm thử mở và quy tắc chuyển đổi cho mạng lưới, ví và cầu nối.
• Coinbase đề xuất các loại đầu ra linh hoạt (P2MR từ BIP-360 và P2TRv2), cơ chế chi tiêu lai trong giai đoạn chuyển tiếp và một quyết định riêng về các coin ngủ đông có khóa đã bị lộ.
• Các ước tính về lượng coin bị lộ tập trung trong khoảng 6 đến 7 triệu BTC: Glassnode đếm được 6,26 triệu, Quantum Alliance là 6,04 triệu, hội đồng cố vấn của Coinbase là 6,9 triệu, trong đó có 1,7 triệu nằm trong các đầu ra pay-to-public-key cũ.
• Kế hoạch của Starknet rời Ethereum để trở thành chuỗi kháng lượng tử đến năm 2027 đã đẩy STRK tăng hơn 80% trong một tuần rồi giảm khoảng 41%, một lời nhắc rằng giới giao dịch đang đi trước công nghệ rất xa.

Google thực sự đã làm gì vào ngày 15 tháng 10

Máy tính lượng tử cần hai loại phép toán. Loại đơn giản có thể được bảo vệ bằng cơ chế sửa lỗi tiêu chuẩn. Loại khó hơn, thứ mà mọi chương trình hữu ích đều phụ thuộc vào, tiêu tốn một nguồn tài nguyên mà các nhà vật lý gọi là trạng thái ma thuật (magic state): những nguyên liệu dùng một lần phải được tạo ra thật sạch trước mỗi phép toán. Việc tạo ra chúng từ trước đến nay là phần tốn kém nhất của cỗ máy. Google dẫn các ước tính cho thấy khâu chuẩn bị có thể ngốn đến 95% năng lực của một máy tính lượng tử.

Công thức tiêu chuẩn từ năm 2004 là chưng cất (distillation): lấy nhiều trạng thái ma thuật nhiễu, cô đặc chúng thành một vài trạng thái sạch, và chấp nhận dành trọn những vùng lớn trên chip chỉ cho việc này. Năm 2024, các nhà nghiên cứu của Google đề xuất một con đường rẻ hơn: nuôi trạng thái ma thuật (magic state cultivation). Kỹ thuật này hoạt động như một bộ lọc: đưa một trạng thái thô vào một mảng nhỏ trên chip, chạy một chuỗi kiểm tra, loại bỏ mọi lần thử bị phát hiện có lỗi và tiếp tục nuôi lớn những trạng thái còn sống sót.

Bài báo tháng 10 trên Science cho thấy bộ lọc này hoạt động trên phần cứng thật. Trên Willow, nó tạo ra các trạng thái T với độ trung thực logic 99,99% và ít lỗi hơn khoảng 40 lần so với các trạng thái không qua nuôi. Chỉ khoảng 8% lần thử vượt qua mọi bước kiểm tra, nghĩa là chip phải bỏ đi hơn chín trên mười lần thử để giữ lại một. Nhóm nghiên cứu cũng chuyển các trạng thái hoàn chỉnh từ một mã sửa lỗi sang một mã khác, một bước cần thiết để chúng có thể được dùng trong một phép tính lớn hơn.

Điều cần nói rõ: đây không phải là một cuộc tấn công nhằm vào bất cứ thứ gì. Lần chạy chỉ dùng tối đa 54 qubit. Để phân tích thừa số một khóa RSA-2048 sẽ cần các trạng thái ma thuật có tỷ lệ lỗi khoảng một phần mười tỷ, vượt xa thí nghiệm này. Kỹ thuật nuôi là một trong những thành phần làm nền cho ước tính năm 2025 của Craig Gidney rằng RSA-2048 có thể bị phá với dưới một triệu qubit nhiễu, giảm từ 20 triệu trong bài báo năm 2019 của ông, và cho sách trắng tháng 3 năm 2026 mà Google viết chung với nhà nghiên cứu Justin Drake của Ethereum Foundation và nhà mật mã học Dan Boneh của Stanford, trong đó ước tính chi phí phá mật mã đường cong elliptic của Bitcoin là dưới 500.000 qubit vật lý. Đó là ước tính chi phí cho một cỗ máy chưa ai chế tạo, chứ không phải một lịch trình.

Vì sao mối đe dọa lượng tử đối với Bitcoin là vấn đề của khóa công khai

Địa chỉ Bitcoin là các giá trị băm. Chừng nào coin còn nằm ở một địa chỉ chưa từng chi tiêu, khóa công khai đằng sau nó chưa xuất hiện trên sổ cái, và máy tính lượng tử sẽ phải phá hàm băm trước, điều mà chưa thuật toán nào được biết đến làm được một cách hiệu quả. Rủi ro bắt đầu từ thời điểm khóa công khai hiển thị: trong những đầu ra pay-to-public-key lâu đời nhất từ thời Satoshi, ở bất kỳ địa chỉ nào được tái sử dụng sau một lần chi tiêu, và trong vài phút giao dịch chờ trong mempool trước khi được xác nhận. Đó là nơi thuật toán Shor có thể được áp dụng: suy ra khóa riêng tư từ khóa công khai và ký một giao dịch cạnh tranh.

Các con số trên tiêu đề báo chí đo lường chính phần bị lộ này, và chúng khá nhất quán với nhau.

Có hai chi tiết quan trọng hơn con số trên tiêu đề. Thứ nhất, khoảng hai phần ba số coin bị lộ là do thói quen chứ không phải do thiết kế: chủ sở hữu đã tái sử dụng địa chỉ. Phần này có thể thu hẹp ngay hôm nay mà không cần thay đổi giao thức. Thứ hai, Glassnode cho rằng khoảng 1,66 triệu BTC bị lộ nằm trong ví của các sàn giao dịch, vốn tái sử dụng địa chỉ ví nóng do chính cách chúng vận hành. Số coin trong vụ kiện liên quan đến Satoshi mà chúng tôi đã đưa tin thuộc nhóm mang tính cấu trúc: những đầu ra cũ có khóa hiển thị ngay từ ngày đầu và chủ sở hữu có thể sẽ không bao giờ di chuyển chúng.

Quantum Alliance: chín công ty và một định nghĩa còn thiếu

Ngày nay, bất kỳ mạng lưới nào cũng có thể tự gọi mình là kháng lượng tử. Không có định nghĩa thống nhất cho tuyên bố này, không có bài kiểm tra tiêu chuẩn và không có quy tắc nào về cách hai chuỗi đã chuyển đổi giao tiếp với nhau. Liên minh ra mắt ngày 15 tháng 10 để lấp khoảng trống đó. Các thành viên sáng lập trải rộng từ lớp nền, mạng riêng tư, rollup, ví cứng đến các đơn vị kiểm toán: Quantus, Postquant Labs, Midnight Foundation, Keystone, Abelian, Hacken, The Vault, American Fortress và Intmax.

Tổ chức này được xây dựng theo mô hình của Lực lượng Chuyên trách Kỹ thuật Internet (IETF). Một đề xuất được đưa tiếp hay không là dựa trên bằng chứng công khai và các bản triển khai chạy được, chứ không dựa trên quy mô hay lượng token mà thành viên đề xuất nắm giữ, và mọi thứ tổ chức tạo ra đều được công bố rộng rãi. Công việc được chia thành bốn nhóm: chuyển đổi blockchain, hệ thống zero-knowledge hậu lượng tử, bảo mật ví và khả năng tương thích chuỗi chéo. Điểm tham chiếu là bộ tiêu chuẩn hậu lượng tử đầu tiên được NIST phê duyệt vào tháng 8 năm 2024; điều liên minh phàn nàn là hai năm sau, ngành vẫn chưa có cách chung để áp dụng chúng.

Nhà sáng lập Quantus Christopher Smith tóm tắt tham vọng này: trong tương lai, mật mã hậu lượng tử sẽ chỉ đơn giản được gọi là mật mã, còn mọi thứ khác sẽ nằm trong viện bảo tàng. Liên minh cũng dẫn một loạt dự báo cùng chỉ về cuối thập niên 2020, trong đó có một mô hình do hai thành viên của liên minh xây dựng, đánh dấu tháng 3 năm 2028 là một khung thời gian sớm. Hãy coi đó là một giả định để lập kế hoạch chứ không phải một lời tiên đoán: chính các tài liệu đó cũng nói rằng hiện chưa có cỗ máy nào làm được điều này.

Tài liệu của Coinbase: bắt đầu trước khi mối đe dọa được xác nhận

Coinbase đang lưu ký khoảng một triệu BTC cho khách hàng, tương đương khoảng 5% tổng số đã được khai thác và khoảng 80 tỷ USD theo giá giữa tháng 10. Tài liệu ngày 13 tháng 10 của sàn, do Shashank Agrawal chấp bút, được trình bày như ý kiến đóng góp cho một cuộc thảo luận, chứ không phải một kế hoạch mà Bitcoin đã thông qua. Các đề xuất đủ cụ thể để tranh luận:

• Các loại đầu ra tách biệt nơi coin nằm với cách coin được chi tiêu, để lược đồ chữ ký có thể thay đổi mà không phải thiết kế lại giao thức thêm lần nữa. Các ứng viên được nêu tên là pay-to-merkle-root (P2MR) từ BIP-360 và P2TRv2.
• Chi tiêu lai trong giai đoạn chuyển tiếp: một coin có thể được mở khóa bằng chữ ký ECDSA hoặc Schnorr hiện nay hoặc bằng chữ ký hậu lượng tử, cho phép ví và đơn vị lưu ký chuyển đổi trước khi các chữ ký cũ bị hạn chế.
• Các thuật toán ứng viên ML-DSA, SLH-DSA, FN-DSA và SHRINCS, được cân nhắc dựa trên không gian khối, phí, tốc độ xác minh và khả năng tương thích với ví cứng. Các lược đồ có trạng thái (stateful) bị đánh giá là nguy hiểm khi vận hành, vì việc tái sử dụng một trạng thái ký có thể mở đường cho giả mạo chữ ký.
• Một hướng xử lý riêng cho coin ngủ đông và khóa bị mất: cơ chế khôi phục, thời hạn chuyển đổi và khả năng giới hạn việc chi tiêu theo kiểu cũ, kèm lời thừa nhận rằng tất cả những điều này đều đặt ra câu hỏi về quyền sở hữu.

Coinbase đã bắt tay xây dựng PQ-CoreKMS, phiên bản hậu lượng tử của hệ thống quản lý khóa dành cho khách hàng tổ chức, với quy trình ký đầu tiên được hứa hẹn trong vòng khoảng một năm kể từ khi công bố hồi tháng 7. Một nhóm nghiên cứu riêng do BlackRock, Strategy và Coinbase hậu thuẫn đã cam kết chi 15 triệu USD cho vấn đề này.

Starknet và phản ứng của thị trường

Ngày 8 tháng 10, CEO StarkWare Eli Ben-Sasson cho biết Starknet đang tích cực cân nhắc rời Ethereum để trở thành một layer-1 độc lập, với mục tiêu trở thành mạng lưới kháng lượng tử hoàn toàn đầu tiên vào năm 2027. Lập luận của ông mang tính cấu trúc: một rollup chỉ có thể an toàn trước lượng tử ngang với chuỗi nền mà nó thanh toán, và mục tiêu của chính Ethereum là năm 2029. Các bằng chứng của Starknet vốn đã dựa trên hàm băm, loại được coi là kháng lượng tử; lộ trình công bố ngày 30 tháng 6 đề cập việc thay thế những phần đường cong elliptic còn lại. Một ngày trước đó, Justin Drake đã kêu gọi ngành bình tĩnh lên kế hoạch cho một “chế độ hầm trú ẩn” (bunker mode) phòng trường hợp toán học có AI hỗ trợ làm suy yếu ECDSA trước cả phần cứng lượng tử.

STRK tăng hơn 80% trong bảy ngày lên 0,126 USD, mức cao nhất kể từ tháng 12 năm 2025 và là màn thể hiện tốt nhất trong top 100 token tuần đó. Đến ngày 18 tháng 10, token đã mất lại khoảng 41%, khi đợt mở khóa 127 triệu STRK ngày 15 tháng 10 đổ thêm nguồn cung vào đúng lúc giá đang tăng. Không có gì trong giao thức thay đổi trong mười ngày đó. Giá phản ánh một câu chuyện thị trường, và câu chuyện thì lên rồi cũng xuống.

Người nắm giữ có thể làm gì ngay bây giờ

• Ngừng tái sử dụng địa chỉ. Mỗi lần chi tiêu từ một địa chỉ đều làm lộ khóa công khai của nó; hãy gửi tiền thừa và các khoản nạp mới đến địa chỉ mới, điều mà mọi ví hiện đại đều làm theo mặc định.
• Di chuyển coin cũ một lần. Tiền nằm trong các đầu ra pay-to-public-key hoặc ở những địa chỉ đã từng chi tiêu có thể được gửi đến một địa chỉ mới ngay hôm nay. Điều đó đưa chúng ra khỏi nhóm 6 triệu coin bị lộ cho đến lần chi tiêu tiếp theo.
• Đừng kỳ vọng ví cứng sẽ giải quyết được chuyện này. Thiết bị bảo vệ khóa khỏi bị đánh cắp chứ không phải khỏi toán học; bài viết của chúng tôi về bảo mật ví cứng chỉ ra những kiểu rủi ro mà thiết bị thực sự che chắn được.
• Để ý nơi tài sản được lưu ký. Ví nóng của các sàn tái sử dụng địa chỉ và đang giữ khoảng 1,66 triệu BTC bị lộ theo số liệu của Glassnode; kế hoạch chuyển đổi của đơn vị lưu ký giờ đây là một câu hỏi thẩm định hoàn toàn chính đáng.
• Theo dõi BIP-360 và các nhóm công tác của Quantum Alliance thay vì các thông báo về token. Bản nâng cấp có ý nghĩa sẽ là một soft fork của Bitcoin được tranh luận công khai, chứ không phải một đợt niêm yết.

Thuật ngữ chính

• Thuật toán Shor: thuật toán lượng tử có thể suy ra khóa riêng tư từ khóa công khai trên đường cong elliptic mà Bitcoin sử dụng, với điều kiện có một cỗ máy chịu lỗi đủ lớn.
• Trạng thái ma thuật (magic state): tài nguyên lượng tử tiêu hao, cần cho nhóm phép toán khó nhất; nuôi (cultivation) và chưng cất (distillation) là hai cách để tạo ra nó ở dạng sạch.
• Khóa công khai bị lộ: khóa hiển thị trên sổ cái vì coin nằm trong đầu ra pay-to-public-key hoặc ở một địa chỉ đã từng chi tiêu.
• BIP-360: đề xuất cải tiến Bitcoin về một loại đầu ra kháng lượng tử, được Coinbase gọi là pay-to-merkle-root.
• Mật mã hậu lượng tử: các lược đồ chữ ký và trao đổi khóa được thiết kế để chống lại tấn công lượng tử; NIST đã phê duyệt các tiêu chuẩn đầu tiên vào tháng 8 năm 2024.
• Chi tiêu lai (hybrid spending): thiết kế chuyển tiếp trong đó một coin có thể được mở khóa bằng chữ ký cổ điển hoặc chữ ký hậu lượng tử.